In 1950 ging ik naar de HBS, het beroemde "Bona", in Leiden. Ik heb daardoor Leiden, en de Leidse musea, grondig leren kennen, daar kon je toen nog voor een kwartje (of gratis) in!
In de Lakenhal hing o.a. het beroemde "Laatste Oordeel" van Lucas van Leyden uit 1528, de tijd van Luther dus.
Dat was een buitengewoon spannend schilderij, want er hingen altijd gordijnen voor. Als je een paar keer op woensdagmiddag in zo'n stil museum komt, leren de suppoosten je kennen, dus toen ik eens vroeg of ik het schilderij mocht zien, werden de gordijntjes danook grootmoedig opzijgeschoven.



Ik was meteen lam en uit 't lood geslagen. Er was NAAKT te zien! Veel naakt, en heel erg naakt! Naakte mannen en vooral ook naakte vrouwen, die op het middenpaneel kennelijk werden gescheiden door geklede engelen en naakte afzichtelijke duivels. Naar het linkerpaneel, waar de hemel is, gaan engelen en brave zielen; naar het rechter paneel, waar de hel is, gaan de duivels en slechteriken.

Maar al dat naakt mocht toen niet gezien worden en zeker niet door zo'n puber van 'n jaar of 14. Daarom dus die gordijnen! En toen ik goed durfde kijken, zag ik dat er op dat naakt, op strategische plaatsen, heel handig, net "niks" te zien was!

Alles werd op het schilderij van boven door God gadegeslagen en gedirigeerd, samen met een stelletje geklede, dus saaie, heiligen die nauwelijks belangstelling hebben en maar een beetje voor zich uit zitten te staren. Omdat ze heilig zijn durven ze misschien niet eens te kijken.

God zelf zit er naakt bij, maar dat stelt ook weer niet zoveel voor, door zo'n lap strategisch over zijn schoot. De hel ziet er wel erg verschrikkelijk uit, mensen worden opgeslokt door een akelig monster met een groot vuur in de bek.
Maar de hemel leek mij daarentegen weer erg saai. Maar, zoals het zo dikwijls is, er is natuurlijk weer eens geen tussenweg.

Een toegesneld medewerker van het museum kon het natuurlijk niet laten om dat nieuwsgierige jongetje wat te leren. Over Renaissance en Middeleeuwen, waar Lucas van Leyden net een tussenpositie inneemt, middeleeuws nog wat de sfeer betreft, maar de mensen zijn al realistisch, geen clichées meer zoals de heiligen en engelen.

Het naakt maakte véél meer indruk.