Beste mensen,

Allereerst aan jullie allemaal een heel goed en gelukkig nieuw jaar!

De vorige keer vertelde ik over de straat waarin ik ben opgegoeid, de Tulpenstaat in Lisse. In die straat stond de kerk van de zéér Gereformeerde Gemeente. In die tijd gingen de mensen nog lopend naar de kerk, en zeker bij deze "zware". Na de dienst stonden altijd nog enige zwart geklede mannen op de hoek van de kerk nog wat na te praten. Dat waren "ouderlingen", de bestuursleden van de kerk. Later toen Tineke en ik ons aansloten bij de véél vrijzinniger Hervormde Kerk in Rheden, scheelde het nog weinig of ik was zelf "ouderling" geworden.

In het Catharijnenconvent in Utrecht hangt een schilderij van Jan van Noordt (1620-1676) met de titel "Susanna en de ouderlingen".
In het Rhedens gezelschap waarmee ik daar was, waren enige ouderlingen, die naar het schilderij keken en meteen ietsje besmuikt lachten.
De studente kunstgeschiedenis, die ons iets over het schilderij vertelde, was kennelijk niet zo thuis in de verwarrende kerkelijke zaken in Nederland, zij begreep er niets van.
Waarom die mensen zo grinnikten.
En jullie misschien ook niet.

Eerst het verhaal: (je kun het vinden in de bijbel, Daniël, 13, en daar gaat het dan meteen fout, want die vind je wèl in de katholieke, maar niet in de protestantse bijbel, het is het "apocriefe" deel)
Susanna, de vrouw van Joakim, was vroom en vooral mooi.
En Joakim was rijk en had veel vrienden, o.a. twee "ouderlingen", oudsten van het volk, die geen kans voorbij lieten gaan om Susanna te zien (en te begluren en iets te willen).
Joakim had een groot huis met tuin en daarin een vijver (een "swimmingpool"), waar Susanna graag baadde.
De twee begluurden haar vanuit het struikgewas en op een stil moment, als Susanna alleen baadt, komen de snoderikken te voorschijn.
Daniël laat ze zeggen:"We branden van begeerte naar u. Wees ons terwille en heb gemeenschap met ons"... anders... zullen we tegen je getuigen en vertellen dat er een jonge man bij je was.
Wie wil weten hoe dat afloopt moet maar aan de bijbelstudie.

Op het plaatje zie je Su­sanna ver­schrikt om­kij­ken naar de bei­de drei­gende "vie­ze man­nen". Van Noordt heeft Su­san­na op stra­te­gi­sche plaat­sen be­dekt. Haar arm ver­hul­lend voor de borst en een rood witte be­kle­ding wat lager en de benen ze­dig ge­kruist. Met zulke lap­pen om ga je niet in bad, maar van schrik zal ze deze wel over zich heen heb­ben ge­trok­ken hier moet het dan maar even. Achter de ou­der­lin­gen een niet erg dui­de­lijk ge­schil­der­de boom, die nog een rol speelt in het ver­haal...

Zo'n bijbels verhaal met een mooie naakte, badende vrouw erin, is natuurlijk een heerlijk excuus om te schilderen en zo'n schilderij te kopen!

Je hebt niet zomaar een naakt in huis, maar een uiterst bijbels motief. Zeer populair dus onder schilders. Schilderijen met hetzelfde motief zijn er van: Rembrandt, Altdorfer, van Dyck, Rubens, Veronese, Caracchi, von Stuck (1904, een hele mooie, met wel heel vieze ouderlingen), Santierre, Tiepoli, Tintoretto en nog ettelijke schilders meer. (een aantal daarvan staat elders op deze webstek bij Kunst en Kultuur)