Gisteren was hier een schitterende dag.
Voor ons aanleiding om ertussenuit te gaan.
We zijn Jutland dwars overgestoken, langs de westkust een eind zuidwaarts gereden en weer terug naar Randers.
Een leuke tocht, je rijdt door de mooiste dorpjes en steden.
Het is opvallend hoeveel plaatsnamen herinneren aan het vroegere landschap, je ziet veel namen met "hede" (=heide-landschap), met "lyng" (=heide-plant) en faar (uitgesproken als "foor"=schaap).
Aan het einde van de 19-e en het begin van de 20-e eeuw is Jutland grootschalig ontgonnen, van heide naar landbouwgrond.

Na de Deens-Duitse oorlog van 1864 raakte Denemarken Sleeswijk-Holstein kwijt.
Er was daarna een groot tekort aan land voor landbouw en veeteelt.
Meteen in 1866 werd de Deense "Hedeselskab" opgericht, die nam voortvarend de ontginning van de uitgestrekte heidegronden in Jutland ter hand.
(De Nederlandse Heidemij is naar dit Deens voorbeeld een twintigtal jaren later opgericht.)

Vooral tijdens de werkloosheidsperioden rond de eeuwwisseling en rond de 30-er jaren is er veel ontgonnen.
We reden ook door de midt-jyske stad Herning, het centrum van de (nog steeds bestaande) textielindustrie, zoiets als het deense Enschede, met zijn textielbaronnen.
Op een rotonde daar stond een reusachtig spinnewiel, ter herinnering aan de vroegere huisindustrie.

Zo rijdend door het vroegere heidelandschap, begint Gerda ineens een lied van de bekende Hans Christiaan Andersen te zingen, dat ze ooit vroeger op school leerde.
De moraal van het lied is om nu naar de heide in Jutland te komen, want volgend jaar staat er koren!
Een typerend voorbeeld hoe de Denen trots waren op die ontginningen.
Nu gaat het met de landbouw minder goed en stijgt hat areaal woeste (heide-) gronden weer, wat er overigens (weer/nog) aan heidegronden is, is net als in Nederland sterk vergrast.

Het is opvallend, dat vele, ook heel kleine dorpjes een "hojskole" hebben.
Die scholen zijn volkshogescholen.
In het midden van de negentiende eeuw heeft een Deense predikant Grundtvig veel gedaan voor de "verheffing des volks".
Sindsdien zijn overal volkshogescholen ontstaan.
Er werden cursussen gegeven in politiek, kunst, geschiedenis etc, maar uiteraard ook in vrije tijdsbesteding, er is wat af gekleid en gemacrameed in die volkshogescholen, Gerda's moeder leerde er op 70 jarige leeftijd schilderen.
Maar er is ook veel vergaderd, boeren-bonden, plaatselijke boerenleenbanken (er zijn nog steeds veel relatief kleine banken in Denemarken), zuivel-cooperaties, vakverenigingen, buurt- en huurders-verenigingen, iedereen kwam ter vergadering naar die scholen.
Revoluties zijn er in de 19-e eeuw danook niet geweest in Denemarken, alles is in overleg en vergadering gegaan.
Nog steeds spelen die volkshogescholen een belangrijke rol in Denemarken.
Iedereen krijgt in het najaar wel een of meer folders in de bus met de programma's van plaatselijke volkshogescholen.
De onderwerpen varieren nu van "schoolwiskunde voor ouders" tot het "leggen en uitleggen van tarot-kaarten".

Die vergader- en verenigingscultuur heeft ervoor gezorgd, dat Denen de stellige overtuiging hebben, alles wel zelf (en uiteraard beter) te kunnen klaren.
Ook al door de vele conflicten met Duitsland (1860, 1914-18, 1940-45) is Europa en de EU beslist niet populair in Denemarken.
Ze doen bv. ook niet mee met de Euro.
Nu wordt in Brussel gepraat over gemeenschappelijke regels voor de opvang van vreemdelingen, deze regels gaan nogal wat Denen "veels te ver".
Zij willen een veel strenger toelatingsbeleid.
Een hoeveelheid vreemdelingenvrees hebben ze dus wel.
Nederland heeft nu geloof ik zo'n 15% vreemdelinge in huis, in Denemarken is dat nog geen 4%, maar hier maken ze er een veel groter probleem van.
Gelukkig zijn niet alle Denen zo, dat merk je het best in mijn taalcursus, waar vooral veel vluchtelingen komen.

Van de week las ik hier in de krant dat de uiterst rechtse "Danske Folkeparti" (DF) een voormalig Duits-Deens grenskantoor heeft opgekocht, om daar een grens- en douane-museum te vestigen.
Met ingang van maart 2001 worden die kantoren overbodig, want dan (pas) treedt Denemarken toe tot de Schengen-landen, en zal er geen grenscontrole meer zijn.
De DF verkondigt nu dat Denemarken overstroomd zal worden met vreemdelingen, die allemaal komen profiteren van de Deense welvaart.